Tây Ban Nha dẫn đầu nguồn tài trợ của EU cho các dự án điện xuyên biên giới, trong khi Đức thúc đẩy các sáng kiến về hydro.

Tây Ban Nha là quốc gia thuộc Liên minh châu Âu nhận được phần tài trợ lớn nhất cho cơ sở hạ tầng điện xuyên biên giới, trong khi Đức đang dẫn đầu trong các dự án liên quan đến hydro. Trong khi đó, Ủy ban châu Âu dự kiến sẽ mở đợt kêu gọi tài trợ tiếp theo cho các đề xuất hạ tầng năng lượng trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6.

Vào thứ Tư, Ủy ban châu Âu đã phân bổ 650 triệu euro để hỗ trợ 14 dự án điện và hydro xuyên biên giới. Khoản tài trợ này là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn của EU nhằm hiện đại hóa lưới điện đã cũ và tăng cường sử dụng năng lượng sạch trong toàn khối.

Tây Ban Nha sẽ nhận 180 triệu euro, trở thành nước hưởng lợi lớn nhất. Một dự án chung giữa Ba Lan, Estonia, Latvia và Litva sẽ nhận 112 triệu euro, trong khi một sáng kiến xuyên biên giới giữa Romania và Bulgaria được phân bổ 103 triệu euro. Theo Ủy ban, đây là ba dự án cơ sở hạ tầng điện lớn nhất được hỗ trợ, bao gồm cả đầu tư vào hệ thống lưới điện thông minh.

Nguồn tài trợ bổ sung cũng sẽ được cấp cho các dự án tại Áo (1 triệu euro), một dự án kết nối điện giữa Hy Lạp và Ai Cập (9 triệu euro), và Slovakia (62 triệu euro), tất cả đều nhằm nâng cấp mạng lưới điện.

Khoản tài trợ này được cung cấp thông qua Cơ chế Kết nối châu Âu (Connecting Europe Facility – CEF), hỗ trợ các dự án tăng cường hạ tầng lưới điện và mở rộng tích hợp năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời. Những khoản đầu tư này phù hợp với kế hoạch mới nhất của Ủy ban châu Âu nhằm hiện đại hóa mạng lưới điện và thúc đẩy hợp tác năng lượng xuyên biên giới.

Các hệ thống lưới điện cũ kỹ của châu Âu thường thiếu năng lực, tính linh hoạt và khả năng quản lý số cần thiết để tích hợp hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo. Do đó, lưới điện có thể bị quá tải và phải cắt giảm công suất, dẫn đến việc một lượng lớn điện không phát thải carbon bị lãng phí.

Các chuyên gia trong ngành năng lượng cảnh báo rằng nếu không có các nâng cấp lớn, bao gồm mở rộng khả năng truyền tải, kiểm soát lưới điện thông minh hơn và bổ sung hệ thống lưu trữ năng lượng, mạng lưới điện có thể trở thành “nút thắt cổ chai”. Khi đó, nguồn cung năng lượng tái tạo ngày càng tăng có thể gây ra thách thức về vận hành và kinh tế thay vì trở thành giải pháp hiệu quả cho khí hậu.

Với sự hỗ trợ của EU, Tây Ban Nha có kế hoạch phát triển nhà máy thủy điện Aguayo, dự kiến cung cấp công suất từ 9 đến 10 GW vào năm 2027. Dự án này có thể sản xuất đủ điện để cung cấp cho khoảng 7,5 đến 12 triệu hộ gia đình.

Sáng kiến xuyên biên giới kết nối Ba Lan với các quốc gia Baltic – Estonia, Latvia và Litva – được thiết kế nhằm tăng cường hợp tác năng lượng khu vực thông qua việc tích hợp chặt chẽ hơn cơ sở hạ tầng. Ủy ban cho biết nỗ lực này đặc biệt quan trọng do khu vực nằm gần Nga.

Trong khi đó, dự án Romania – Bulgaria nhằm nâng cấp hạ tầng điện để đáp ứng tiêu chuẩn lưới điện thông minh hiện đại cho cả hệ thống truyền tải và phân phối, đồng thời cải thiện kết nối trong khu vực.

Ủy viên châu Âu phụ trách năng lượng và nhà ở Dan Jørgensen cho biết các dự án này sẽ giúp cung cấp “năng lượng sạch và giá cả phải chăng cho người tiêu dùng”, đồng thời tăng cường sự độc lập năng lượng của châu Âu.

Theo ông Jørgensen, các sáng kiến được EU tài trợ sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh và an ninh năng lượng của khối, giúp châu Âu tiến gần hơn tới tự chủ năng lượng.

Lưu trữ và các bến hydro

Hiện Đức là quốc gia nhận được nhiều tài trợ nhất của EU cho hạ tầng hydro. Một dự án lưu trữ hydro tại Gronau-Epe do REW dẫn đầu dự kiến nhận 120,11 triệu euro, trong khi dự án cảng hydro Uniper Green Wilhelmshaven sẽ nhận 10,63 triệu euro.

Tại Hà Lan, cảng hydro ACE tại Rotterdam sẽ nhận 25,62 triệu euro. Dự án này do đơn vị vận hành mạng lưới khí đốt Gasunie phối hợp với các công ty năng lượng như HES International và Vopak phát triển. Cơ sở này sẽ được sử dụng để nhập khẩu amoniac, lưu trữ và chuyển đổi trở lại thành hydro phục vụ các ứng dụng công nghiệp.

Áo, Bulgaria, Pháp và Slovakia cũng nằm trong số các quốc gia sẽ nhận tài trợ của EU cho các dự án hạ tầng liên quan đến hydro.

Tổng cộng, ít nhất 100 đề xuất hạ tầng hydro đã được đánh giá đủ điều kiện nhận tài trợ của EU vào tháng 11 năm 2025 theo khung pháp lý nhằm phát triển hạ tầng năng lượng xuyên biên giới.

Tuy nhiên, một số ý kiến chỉ trích cho rằng hơn 90% các đề xuất này được nộp bởi các đơn vị vận hành hệ thống truyền tải khí đốt. Họ cho rằng điều này mâu thuẫn với luật sửa đổi năm 2022, vốn nhằm đảm bảo các khoản đầu tư hạ tầng năng lượng phù hợp hơn với mục tiêu khí hậu và năng lượng của EU.

Theo chiến lược năng lượng tái tạo của EU, khối 27 quốc gia đặt mục tiêu sản xuất 10 triệu tấn hydro mỗi năm vào năm 2030, đồng thời nhập khẩu thêm 10 triệu tấn.

Ủy ban châu Âu dự kiến sẽ mở đợt kêu gọi đề xuất tài trợ tiếp theo cho các dự án hạ tầng năng lượng trong khuôn khổ Cơ chế Kết nối châu Âu từ tháng 4 đến tháng 6.